به گزارش پایگاه اطلاع رسانی وزارت جهاد کشاورزی، کریم ذوالفقاری رئیس مرکز توسعه مکانیزاسیون و صنایع کشاورزی در گفتگو با خبرگزاری ایانا در قالب "گفتگوهای مزرعه" به تشریح ابعاد و تاثیرات کاهش سهمیه سوخت در بخش کشاورزی پرداخته است. متن این گفتگو را در زیر می خوانید:

 

- یکی از دغدغه‌های جدی این روزهای کشاورزان، مسئله تأمین سوخت است. به نظر می‌رسد وزارت نفت به بهانه قاچاق، سوخت را به اندازه کافی در اختیار کشاورزان نمی‌گذارد. آیا واقعاً کشاورزان از سهمیه سوخت تراکتورهای شان قاچاق می‌کنند؟ لطفاً توضیح دهید.

 

* ممنونم بابت دعوت به این برنامه و پرداختن به این موضوع مهم. واقعیت این است که بخش کشاورزی نیازمند نهاده‌هایی است که شامل ماشین‌آلاتی مانند تراکتور و کمباین و حتی کود و بذر می‌شود. ماشین و مکانیزاسیون ابزار اصلی تولید کشاورزی هستند. اگر چرخ این ماشین‌ها نچرخد، تولید کشور متوقف می‌شود. ما سالانه ۱۰ تا ۱۲ میلیون تن گندم تولید می‌کنیم که وابسته به فعالیت همین ماشین‌هاست. بخش کشاورزی تنها ۴ درصد از سوخت مایع کشور را مصرف می‌کند. این رقم در مقایسه با بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل بسیار ناچیز است. با اینکه با قاچاق حتی یک لیتر سوخت مخالفیم، اما منطقی نیست که برای یافتن قاچاق، این بخش کوچک را تحت فشار قرار دهیم. این مثل آن است که برای پیدا کردن یک سوزن، کل انبار کاه را آتش بزنید.

 

- روش تعیین سهمیه سوخت برای استان‌ها چگونه بوده است؟

 

* ما از سال ۱۳۹۳ با وزارت نفت همکاری کردیم و فرمولی سه‌ضلعی برای محاسبه سهمیه ارائه دادیم. برای مثال، اگر استان زنجان ۱۰۰ هزار هکتار گندم زیر کشت داشته باشد، با احتساب ۱۶ ساعت کار تراکتور در هر هکتار و مصرف ۱۴ لیتر در ساعت، سهمیه سوخت به صورت زیر محاسبه می‌شود:

۱۰۰,۰۰۰ هکتار × ۱۶ ساعت × ۱۴ لیتر = ۲۲,۴۰۰,۰۰۰ لیتر

این روش برای ۲۸ محصول مختلف در هر استان اجرا می‌شود و سهمیه سالانه به‌دست می‌آید. این فرمول مبتنی بر واقعیت‌های مزرعه است و تا سال گذشته مورد توافق همه بود. اما متأسفانه سال گذشته شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، بدون مشورت، مصرف را زیاد دانستند و سهمیه را ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دادند. این تصمیم باعث تنش چهارماهه در بخش کشاورزی شد تا اینکه با اعتراضات، سهمیه به حالت قبل یعنی 3 میلیارد لیتر بازگشت.

 

- آیا ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز مدرکی برای ادعای قاچاق سوخت توسط کشاورزان ارائه داد؟

 

* خیر. آنها بر اساس مطالعه‌ای از شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت، عمل کردند که میانگین مصرف را از ۱۴ لیتر ابتدا به ۷ و سپس به ۱۰ لیتر کاهش داد. این مطالعه علمی نبود و شرایط بومی مانند نوع خاک، شیب زمین و عمر ماشین‌آلات را در نظر نگرفته بود. ما ۶۴۰ هزار تراکتور در کشور داریم که ۳۶۰ هزار دستگاه از عمر مفیدشان گذشته یعنی از 13 سال بالاتر است و ۲۴۰ هزار دستگاه بالای ۲۵ سال عمر دارند. برخی تراکتورها متعلق به سال ۱۳۴۹ هستند و تا ۴۰ لیتر در ساعت سوخت مصرف می‌کنند. مقایسه این‌ها با تراکتورهای مدرن اروپایی که تنها ۳ لیتر در ساعت مصرف دارند، غیرمنطقی است. این مثل آن است که مصرف بنزین یک خودروی قدیمی را با استاندارد یک خودروی جدید مقایسه کنیم.

 

- آیا این کاهش سهمیه در فصل پاییز هم ادامه دارد؟

 

* متأسفانه بله. برای فصل پاییز، ۳۰ تا ۵۰ درصد سهمیه را بر اساس همان اعداد تخمینی کاهش داده‌اند. ما رسماً از شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت خواستیم مدارک علمی مطالعه‌شان را ارائه دهند، اما پاسخ قانع‌کننده‌ای دریافت نکردیم. امیدواریم با بازنگری در روش‌های محاسبه و توجه به واقعیت‌های میدانی، سهمیه سوخت کشاورزان به شکل عادلانه و کارشناسی تأمین شود.

 

- شما تأکید کردید که وزارت جهاد کشاورزی هیچ اختیاری در تعیین یا توزیع سهمیه سوخت ندارد. اما اگر کشاورز به خاطر این مشکل نتواند بازدهی لازم را از زمینش بگیرد، در نهایت وزارت جهاد کشاورزی مسئول شناخته می‌شود. این به نظر دادن مسئولیت بدون اختیار است. آیا نباید یک کارگروه مشترک وجود داشته باشد که وزارت جهاد کشاورزی در آن حق رأی داشته باشد؟

 

* شما کاملاً درست می‌فرمایید. این قضیه واقعاً عجیب است. وزارت جهاد کشاورزی هیچ اختیاری در تعیین یا توزیع سهمیه سوخت استان‌ها ندارد. ما فقط برآورد مصرف را انجام می‌دهیم و ارسال می‌کنیم، اما در نهایت عدد نهایی توسط نهادهای دیگر کاهش یافته و به استان‌ها ابلاغ می‌شود. سپس جهاد کشاورزی استان‌ها با شرکت نفت برای توزیع همکاری می‌کنند.

ما بارها درخواست کرده‌ایم که این اختیار به وزارت جهاد کشاورزی واگذار شود. اگر این مسئولیت به ما داده شود، می‌توانیم با روش‌های علمی و منطقی، هم مصرف بهینه را تضمین کنیم و هم صرفه‌جویی واقعی داشته باشیم. ما با قاچاق مخالفیم و کشاورز را قاچاقچی نمی‌دانیم. وجود چند متخلف نباید باعث تنبیه کل بخش تولید شود.

در برخی استان‌ها، کمبود سوخت آن‌قدر جدی شده که تأخیر در کشت، زنجیره تولید را مختل کرده و تأثیر منفی بر تأمین نهاده‌های دامی، گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، لبنیات، میوه و سبزیجات گذاشته است. ما درک می‌کنیم که کشور با محدودیت‌هایی مواجه است، اما باید این محدودیت‌ها به‌صورت منطقی و قابل مدیریت به کشاورز منتقل شود، نه با کاهش ناگهانی و شدید سهمیه.

 

- کشاورز با کاهش سهمیه سوخت، در عمل با چه مشکلاتی روبرو می‌شود؟ یک مثال کاربردی بزنید.

 

* فرض کنید یک کشاورز در استان خوزستان، با خاک سنگین و هوای گرم، برای شخم زدن یک هکتار زمین به ۲۰ ساعت کار تراکتور نیاز دارد. با فرمول قبلی، سهمیه او برای ۱۰ هکتار زمین این‌گونه محاسبه می‌شد:

۱۰ هکتار × ۲۰ ساعت × ۱۴ لیتر = ۲۸۰۰ لیتر

اما اکنون با فرمول جدید، سهمیه او نصف شده:

۱۰ هکتار × ۲۰ ساعت × ۷ لیتر = ۱۴۰۰ لیتر

این کشاورز یا باید زمینش را نصفه شخم بزند و با کاهش عملکرد مواجه شود، یا سوخت را به قیمت آزاد تهیه کند که برایش زیان‌ده خواهد بود. در هر دو حالت، تولید ملی و امنیت غذایی آسیب می‌بیند.

خوشبختانه وزیر جهاد کشاورزی، آقای نوری، مذاکراتی با وزیر نفت داشته‌اند و مکاتباتی نیز با آقای دکتر عارف معاون اول رئیس جمهور انجام شده است. امیدواریم با درایت و تدبیر، این مسئله به‌زودی حل شود. جلسات و پیگیری‌های زیادی در جریان است و من خوشبینم.

 

- در نهایت فکر می‌کنید چه اتفاقی می‌افتد؟ فصل کشت شروع شده و ما از برنامه عقب افتاده‌ایم.

 

* به نظر من باید راه‌حلی پیدا شود. کشاورز حق دارد بپرسد چرا باید نگران سوخت تولیدش باشد؟ کشاورزی در ایران شغل پر سودی نیست. در کشورهای دیگر، دولت‌ها از محل مالیات به کشاورز یارانه می‌دهند تا تولید غذا تضمین شود. در کشور نفت‌خیزی مثل ما، انتظار حمایت از کشاورزی بیشتر است. متأسفانه به نقطه‌ای رسیده‌ایم که گویی کشاورزی باید از بخش نفت حمایت کند، که بسیار عجیب است. امیدوارم مسئولان مستقیم این موضوع، پاسخگو باشند و بدانند که با امنیت غذایی کشور بازی می‌کنند.

راه‌حل، تشکیل یک کارگروه مشترک و متعادل میان وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نفت است. باید اختیار تعیین سهمیه به وزارت جهاد کشاورزی داده شود، چون این وزارتخانه به جزئیات فنی و نیازهای واقعی هر منطقه اشراف دارد. همچنین باید مطالعات میدانی علمی در استان‌های مختلف انجام شود تا میانگین مصرف واقعی بر اساس شرایط اقلیمی و فنی به‌دست آید.

در نهایت باید قاچاق را از مصرف واقعی تفکیک کرد. نباید به بهانه مقابله با چند سودجو، کل بدنه تولید کشور را مجازات کرد. راه‌حل، نظارت هوشمند و هدفمند است، نه کاهش سهمیه و ایجاد بحران. اگر چرخ تراکتورها بایستد، چرخ تولید غذا و امنیت غذایی کشور نیز خواهد ایستاد. ما نیاز به تدبیر جامع و دلسوزانه داریم، نه تصمیم‌های شتاب‌زده و غیرکارشناسی.